21 sierpnia, pierwszego dnia wymiany młodzieżowej „Język wsparcia”, studenci Kowelskiego Zawodowego Kolegium Medycznego zwiedzili szczuczyński zespół klasztorno-kościelny pijarów. Trudno o lepsze miejsce na początek — i nie chodzi o architekturę.

Skąd się tu wziął

Stanisław Antoni Szczuka, podkanclerzy litewski i założyciel miasta, sprowadził pijarów do Szczuczyna pod koniec XVII wieku. Budowa zespołu kościelno-klasztornego ruszyła zaraz potem, według projektu Włocha Józefa Pioli.

Pieniądze przyszły z dwóch stron. Szczuka dołożył sześćdziesiąt tysięcy złotych z własnej kieszeni. Dwadzieścia tysięcy wpłynęło z kasy królewskiej Jana III Sobieskiego, który przeznaczył je na budownictwo sakralne w Szczuczynie w intencji zwycięstwa pod Wiedniem. Fundator nie doczekał końca prac — zmarł w 1710 roku. Kościół pod wezwaniem Imienia Najświętszej Maryi Panny konsekrowano dopiero w 1743 roku.

Razem z kościołem i klasztorem powstało kolegium — szkoła prowadzona przez pijarów. To ta część historii, która nas tu najbardziej interesuje.

Nauczyciel, który nie odesłał dziecka do domu

W szczuczyńskim kolegium uczył ksiądz Jakub Falkowski. W 1802 roku spotkał siedmioletniego Piotra Gąsowskiego — chłopca, który nie słyszał i nie mówił. Falkowski nie odesłał go do domu. Zaczął go uczyć, sam szukając sposobu.

Piętnaście lat później, 23 października 1817 roku, otworzył w Warszawie Instytut Głuchoniemych — pierwszą na ziemiach polskich szkołę dla dzieci niesłyszących. Instytut działa do dziś.

Cała ta historia zaczęła się od jednego nauczyciela, który przy jednym dziecku uznał, że da się coś zrobić.

Studenci z Kowla przyjechali do Szczuczyna uczyć się języka wsparcia — jak być obok człowieka po trudnym doświadczeniu, obok weterana, obok osoby z niepełnosprawnością. Pierwszego dnia stanęli w budynku, w którym ktoś już raz odpowiedział na to pytanie w praktyce, dwieście lat wcześniej. Nikt tego nie planował. Tak wyszło.

Krypty

Pod prezbiterium kościoła znajdują się dwie krypty, w których przez trzy wieki chowano ludzi związanych ze Szczuczynem — w tym samych pijarów.

W 2012 i 2013 roku prace porządkowo-inwentaryzacyjne prowadził tam zespół pod kierunkiem dr hab. Małgorzaty Grupy z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, we współpracy z dr. Tomaszem Dudzińskim z Grajewskiej Izby Historycznej.

Okazało się, że panujący w kryptach mikroklimat zachował ubiory w stanie rzadko spotykanym w Polsce. To nie jest ciekawostka dla turysty — to źródło. Z tkanin, krojów i drobiazgów odczytuje się, jak ubierali się zwyczajni ludzie z tego miasta, czego o nich nie zapisano w żadnym dokumencie. Wyniki badań ukazały się w serii wydawniczej „Tajemnice szczuczyńskich krypt”.

Co jest tam dzisiaj

Pijarzy opuścili klasztor w 1805 roku. Kościół, początkowo filialny, stał się kościołem parafialnym.

W latach 1983–1995 kościół i klasztor przeszły gruntowny remont staraniem ówczesnego proboszcza, księdza Mieczysława Olszewskiego. Dziś w dawnym kolegium mieści się Zakład Opiekuńczo-Leczniczy, a w budynku klasztoru — mieszkania dla księży oraz Centrum Muzealno-Warsztatowe.

Zwiedzanie odbywa się w ramach oferty „Spotkania z historią nie tylko Szczuczyna”, którą prowadzą wspólnie Parafia pw. Imienia Najświętszej Maryi Panny i Biblioteka-Centrum Kultury w Szczuczynie. Zgłoszenia przyjmuje Pan Janusz Siemion: Biblioteka-Centrum Kultury, ul. Łomżyńska 11, tel. 691 386 931, bmszczuczyn@wp.pl lub szczuczyn@diecezja.lomza.pl.

Dziękujemy Panu Januszowi Siemionowi za oprowadzenie naszych gości, a Pani Joannie Siemion za dokumentację fotograficzną. Dziękujemy obu instytucjom za czas i za cierpliwość do dwóch języków naraz.

Jeśli przyjmują Państwo u siebie grupę z zagranicy i szukają pierwszego punktu programu — ten zespół jest lepszym wyborem, niż się wydaje. Chętnie podpowiemy, jak to zorganizować.

Fundacja Transgraniczne Centrum Dialogu Kultur

Projekt zrealizowano w ramach polsko-ukraińskiej wymiany młodzieży, zgodnie z Umową między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Gabinetem Ministrów Ukrainy o Polsko-Ukraińskiej Radzie Wymiany Młodzieży, podpisaną w Warszawie 9 września 2015 r., przy wsparciu Ministerstwa Młodzieży i Sportu Ukrainy.